Tuhfet’ül-İhvan’da Soru Eki/Edatı ”mI”


Kayasandık A.

International Journal of Languages’ Education and Teaching, cilt.6, no.3, ss.1-14, 2018 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Cilt numarası: 6 Konu: 6
  • Basım Tarihi: 2018
  • Doi Numarası: 10.18298/ijlet.3167
  • Dergi Adı: International Journal of Languages’ Education and Teaching
  • Sayfa Sayısı: ss.1-14

Özet

Bu çalışmada, 15. yüzyıl eserlerinden Tufetü'l-İvān'da "mI" soru ekinin yeri ve kullanımları incelenmiştir. Türkiye Türkçesinde soru eki/edatı, bunun yeri ve kullanımları giriş kısmında ortaya konmuştur. Bu unsur araştırmacılar tarafından ek (takı), edat, zarf, ünlem olarak değerlendirmektedir. Esasen edat kaynaklı olup sonradan ekleştiği çoğunlukla kabul edilmektedir. Soru eki/edatı, çekim ekleri arasında kapsamı en geniş eklerden biridir. İsimlere ve fiillere getirilir. Çekimde yeri, kişiye ve kipe göre değişiklik gösterir. Asıl işlevi gerçek soru cümleleri kurmak olan soru eki/edatı; kullanıldığı cümleye ve cümledeki yerine göre ifadeye soru, bilinmezlik, seçenek sunma, öfke, korku, şaşkınlık, alay etme, aşağılama, yerme, kınama, küçümseme, ikna etme, meydan okuma, danışma, denetleme, hâl hatır sorma, şüphe, sitem, övgü, çaresizlik, düşündürme, eleştiri, savunma vb. gibi işlevler ve anlamlar katar. Tufetü'l-İvān'da soru eki/edatı 144 yerde kullanılmıştır. Bir örnekte döneminin imlasından farklı olarak "mü" şeklindedir. Bu ekin/edatın, eserdeki değişik anlamları ve işlevleri tespit edilmiştir. Eserde özellikle vurgulanmak istenen unsurdan sonra soru ekinin/edatının getirilmesine özen gösterilmesi dikkat çekicidir. Ekin/edatın zarf-fiil işleviyle de kullanılması önemli bir husustur. Başlangıçta belki de sadece soru/ünlem için kullanılan bu unsur, zamanla soru anlamı yanında değişik işlevler ve anlamlar kazanmıştır. Cümledeki yeri değiştirilmek suretiyle ifadedeki tekdüzeliği gidermeden cümleye çeşitli anlam incelikleri katmaya kadar değişik işlevlerde kullanılmaktadır. Dilin canlılığının bir gereği olarak bu işlevlere/kullanımlara yenilerinin de dâhil olabileceği rahatlıkla öngörülebilir.