ADANA Alman Fabrikası ve Döşeme Mahallesi


AKGÜN S. N.

DOCOMOMO TÜRKİYE Ulusal Çalışma Grubu Poster Sunuşları ve Bildiri Özetleri XII, Samsun, Türkiye, 16 - 18 December 2016, ss.1

  • Basıldığı Şehir: Samsun
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayısı: ss.1

Özet

Adana 20. yüzyılın başlarında önemli bir endüstrileşme sürecine girmiştir. Sırasıyla fabrikalar kurulmaya başlamış, devlet destekli yatırımlarla şehrin ekonomisinde ciddi bir büyüme  söz konusu olmuştur. Bu sürecin öncülerinden olan Alman Fabrikası, 1900’lü yılların başında, ‘Deutch Levantinische Baumwolle Gesellchaft’ tarafından çırçır fabrikası olarak inşa edilmiş ve faaliyete geçmiştir. Dönemin sanayi yapıları arasında kütle kurgusu, yapım tekniği ve malzeme özellikleri bakımından oldukça dikkat çekicidir. 1971 yılında yağ üretim tesisi, sonrasında çeşitli depo ya da ambar yapıları endüstri kompleksine eklenmiştir. Yerleşimin merkezinde çırçır fabrikası ve yağ üretim tesisi bulunmaktadır. Üretim tesisi birimleri tuğla yığma olarak inşa edilmiş üzeri çimento sıvanmıştır. Ahşap çatı strüktürü metal levha ile kaplanmış, beşik çatı formundadır. Tuğla yığma olarak yapılmış bacası hala ayaktadır. Yapıyı çevreleyen ambar ve depolama alanlarında farklı yapım teknikleri görülmektedir. Yapım tekniğindeki değişimler dönem ekleri olarak yorumlanabilir fakat bu varsayımı netleştirmek için malzeme analizleri yapılması gerekmektedir. Üretim tesisinin batısında bulunan ambarlar betonarme strüktürlü, tuğla dolgulu, ahşap asma çatılı mekanlardır. Cumhuriyet Caddesi’nde yer alan birimler tuğla yığma olarak inşa edilmiştir fakat çatı örtüleri bulunmamaktadır. Üretim tesisinin doğusunda bulunan ambar ve depolama birimleri betonarme strüktürlü, metal çatı kaplaması olan ve dış yüzeylerinin metal levha ile kaplandığı  bir yapım sistemine sahiptir. Yerleşkenin kuzeyine işçiler için tasarlanmış mekanlar bulunmaktadır, kuzeybatısında ise iki adet metal silo bulunmaktadır ve yüzeyinde ciddi korozyon gözlenmiştir.

 

Söz konusu yapı günümüzde Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından dönüşüm alanı olarak ilan edilen Döşeme Mahallesi’nde konumlanmaktadır. Mahalle, kent merkezine oldukça yakın D100 (Adana-Mersin) karayolu üzerinde, oldukça stratejik bir konumda bulunduğundan ciddi bir kentsel gelişme baskısı altındadır. Bu noktada Döşeme Mahallesi’nin karakteristik özelliklerinden bahsetmek gerekir. Döşeme Mahallesi planlama modeli olarak önemli bir örnek teşkil etmektedir. Alman şehir plancısı Hermann Jansen’in planlarında Döşeme Mahallesi’nin gridal planı gözlenmektedir. Sanayi bölgesine yakın olması sebebiyle bölgenin bir işçi mahallesi olarak tasarlanmış olabileceği ya da geçmiş dönemdeki iskan politikaları sebebiyle göçmenler için kurulmuş bir mahalle olabileceği düşünülmektedir. Bütün bu özellikler göz önünde bulundurulduğunda stratejik konumu, bir endüstri yapısı olarak özgün nitelikleri, çevresi ile ilişkisi ve bir çekim noktası olma potansiyeli önemli bulunmuş, aynı zamanda herhangi bir koruma önlemi olmadığı için yapının fiziksel sürdürülebilirliği tehlike altında  olduğundan çalışma konusu olarak seçilmesi uygun bulunmuştur.