DIŞ GRUP KAYIRMACILIĞINA ALTERNATİF BİR YAKLAŞIM: PAYLAŞILAN GERÇEKLİK ALGISININ ROLÜ ÜZERİNE DENEYSEL BİR ÇALIŞMA
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Fatih Özdemir
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu tez çalışması insanların neden dış grupları kayırdıklarının (out-group favoritism) altında yatan psikolojik mekanizmaları incelemektedir. Bu nedenle bu tezde bir taraftan dış grup kayırmacılığına yönelik bireyin benlik saygısını sürdürme (Sosyal Kimlik Kuramı) ve sistemi meşrulaştırma (Sistemi Meşrulaştırma Kuramı) motivasyonları gibi yazında başat açıklamaların ne ölçüde geçerli oldukları incelenirken diğer taraftan insanların diğerleriyle ortak bir gerçeklik paylaşma motivasyonunun (Paylaşılan Gerçeklik Kuramı) dış grup kayırmacılığının
belirleyicilerinden olup olmadığını sorusu irdelenmiştir. Bu doğrultuda ileri sürülen hipotezlerin ötesinde, bu çalışmada aynı zamanda temel varsayımlara alternatif olarak bireyin iç grup üyeleriyle paylaştığı gerçekliğin dış gruplara ilişkin olumlu değerlendirmeler içerdiği durumda
birey yüksek düzeyde iç grup özdeşleşmesi gösterse dahi dış grup kayırmacılığı sergileyebileceği hipotezi ileri sürülmektedir. Minimal Grup Paradigması kullanılarak tasarlanan deneye yaş aralığı 18-37 (Ort. = 20.93, SS = 2.53) olan 80 kadın ve 40 erkek olmak üzere toplam 120 lisans öğrencisi katılmıştır. İşbirlikçi yoluyla manipüle edilen katılımcılara olumlu dış grup geribildirimi sunularak katılımcıların paylaşılan gerçeklik algısı oluşturulmuş ve dış grup kayırmacılığı eğilimleri ölçülmüştür. Kontrol grubunda yer alan katılımcılardan da yalnızca dış grup kayırmacılığı ölçümleri alınmıştır. Yapılan analizler sonucunda yazındaki temel varsayımların doğrulanmadığı gözlemlenmiştir. Dahası, paylaşılan gerçeklik motivasyonu manipüle edilen katılımcıların kontrol grubunda yer alan katılımcılardan daha çok dış grup kayırmacılığına başvurduğu görülmüştür. Ancak paylaşın gerçeklik motivasyonu nedeniyle iç grupla yüksek özdeşleşme durumunda dahi dış grup kayırmacılığı sergileyebileceği hipotezinin de doğrulanmadığı görülmüştür. Bu tez çalışması paylaşılan gerçeklik olgusunun insanların dış grupları kayırmasını açıklayan temel bir psikolojik mekanizma olarak ele alınabileceğini ve bu olgunun gruplar arası ilişkileri konu edinen gelecek çalışmalara ışık tutabileceğini göstermiştir.